AI w wyroku: włoski sędzia wkleił rozmowę z chatbotem. Co orzekł sąd i co dalej?

Krótka odpowiedź: w wyroku włoskiego sądu z Oristano pozostał ślad rozmowy sędziego z chatbotem, a sąd apelacyjny w Cagliari uznał, że samo to nie dowodzi, że sędzia oddał maszynie ocenę dowodów, wykładnię prawa ani decyzję. Według włoskiego prawa (ustawa 132/2025, art. 15) te trzy rzeczy należą wyłącznie do sędziego, a AI może go najwyżej wspierać. Ważne zastrzeżenie: orzeczenie z Cagliari zapadło na etapie wniosku o zawieszenie wykonalności, nie jest więc ostatecznym rozstrzygnięciem sporu, a część polskich relacji to upraszcza.

Poniżej oddzielamy to, co potwierdzają źródła, od naszej własnej analizy i prognoz, które wyraźnie oznaczamy. Jeśli interesuje cię ogólna zasada „AI zmyśla, więc sprawdzaj”, zobacz nasz poradnik AI jako wyszukiwarka. Tutaj pytamy o coś poważniejszego: co, jeśli takie narzędzie jest w rękach osoby, która wydaje wyrok.

Co się stało: fakty i rozbieżności w relacjach

Interia (za dziennikiem „Il Messaggero”) opisała sprawę cywilną z Sardynii, w której w uzasadnieniu wyroku znalazł się fragment dialogu sędziego z chatbotem. Z włoskich omówień wynika, że odpowiedź asystenta zaczynała się od słowa „Perfetto” i zawierała zapowiedź, że przygotuje akapit uzasadnienia w stylu wyroku. Przegrana spółka, według tych omówień w sporze o zwrot zaliczki i odszkodowanie, podniosła w apelacji, że wyrok jest nieistniejący lub nieważny z powodu użycia AI.

Włoskie prawo: ustawa 132/2025 i art. 15

Włochy jako pierwsze państwo UE przyjęły własną, kompleksową ustawę o AI już po unijnym AI Act: ustawę nr 132 z 23 września 2025 roku (tak opisuje ją odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości na interpelację). Jej art. 15 dotyczy wymiaru sprawiedliwości.

Co z tego wynika: włoskie prawo nie zakazuje AI w sądach. Wyznacza granicę funkcjonalną: wolno pomagać, nie wolno sądzić za sędziego. Autor omówienia w Salvis Juribus podkreśla, że decyduje funkcja, jaką wynik pełni w praktyce, a nie etykieta „szkic”.

Orzecznictwo i przykłady: Włochy i świat

Ocena prawna: czy to naruszenie?

Poniżej nasza analiza, oparta na wyżej opisanych źródłach. Nie jesteśmy kancelarią prawną.

1. Czy samo użycie AI jest zakazane? Według art. 15 ust. 1 nie. Zakazana jest delegacja wykładni, oceny dowodów i decyzji. Redakcja, korekta czy propozycja sformułowania mogą być wsparciem.
2. Kto musi udowodnić delegację? Według omówienia orzeczenia ten, kto się na nią powołuje. Nie wystarczy sam ślad, a potrzebne są dodatkowe elementy: instrukcje dane systemowi, wersje robocze, rozbieżności między aktami a uzasadnieniem. Sąd nie przerzuca ciężaru dowodu na stronę ani nie domniemywa, że sędzia nie wykonał pracy.
3. Czy sędzia musi ujawnić użycie AI? W źródłach, które czytaliśmy, nie ma takiego ogólnego obowiązku. Brytyjskie wytyczne mówią wprost, że sędzia nie musi opisywać przygotowań badawczych do wyroku. To luka: strona nie ma jak sprawdzić, jak powstało uzasadnienie.
4. AI Act: systemy używane przez organy sądowe do pomocy w badaniu i interpretacji faktów i prawa są według motywu 61 wysokiego ryzyka, a „ostateczne decyzje muszą pozostać domeną człowieka”. Wyłączone są czynności czysto pomocnicze, np. anonimizacja czy zadania administracyjne. Omówienie Salvis Juribus zauważa, że ordinanza z Cagliari nie rozstrzyga kwestii AI Act ani ochrony danych.
5. Obowiązek uzasadniania. Nasza uwaga spoza omawianych źródeł: włoska Konstytucja (art. 111) wymaga uzasadniania orzeczeń, więc pytanie o autorstwo rozumowania jest pytaniem o rzetelność uzasadnienia. Podobnie w Polsce, gdzie gwarancje dają m.in. art. 45 (prawo do rzetelnego sądu) i art. 178 Konstytucji RP (niezawisłość sędziów).

Wymiar polityczny: zaufanie, wydajność i suwerenność

To nasza interpretacja, oparta na faktach z cytowanych źródeł.

• Presja wydajności. Sądy w wielu krajach toną w sprawach, a AI kusi obietnicą szybszych uzasadnień. Im większe zaległości, tym większa pokusa „skrótu”, szczególnie gdy nikt nie sprawdza, jak powstał tekst.
• Zaufanie do sądów. Spór o Oristano pokazuje, że sam pozór delegacji podważa autorytet wyroku, nawet jeśli sąd wyższej instancji go nie uchyli. Dla legitymacji sądów liczy się nie tylko to, że sędzia rozstrzygnął, ale też że strony mogą w to uwierzyć.
• Narzędzia własne zamiast cudzych. Rekomendacje CSM kładą nacisk na suwerenność danych. Wklejanie akt do publicznego chatbota oznacza przekazanie danych podmiotowi spoza systemu sądowego. Stąd presja na rozwiązania wewnętrzne.
• Nadzór polityczny. Sprawa sędziów w USA doczekała się pytań senatorów, a we Włoszech interpelacji i odpowiedzi ministra. AI w sądach szybko staje się tematem relacji między władzą wykonawczą a sądowniczą, co wymaga ostrożności, bo nadzór nad technologią nie może stać się nadzorem nad treścią orzeczeń.
• Uprzedzenia w modelach. Brytyjskie wytyczne ostrzegają, że modele uczone głównie na prawie amerykańskim mogą przenosić jego perspektywę na inne systemy.

Wymiar społeczny: strony, obywatele i asymetria

• Asymetria informacji. Strona nie widzi rozmowy sędziego z chatbotem, o ile ta nie trafi do akt. W Oristano wyszła na jaw przypadkiem, przez ślad w tekście.
• Chatboty po obu stronach. Brytyjskie wytyczne zauważają, że coraz więcej osób bez adwokata używa chatbotów, co zwiększa ryzyko zmyślonych cytatów. Sąd, który sam ufa chatbotowi, trudniej je wychwyci.
• Dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Z drugiej strony narzędzia mogą pomóc: prostsze uzasadnienia, tłumaczenia, transkrypcje rozpraw. Ryzykiem jest tylko to, że korzyści trafią do tych, którzy mają środki na kontrolę jakości.
• Odpowiedzialność. Chatbot nie zostanie ukarany dyscyplinarnie ani nie przeprosi. Ktoś musi odpowiadać, dlatego wszystkie wytyczne wskazują sędziego.

Czy takie zachowanie jest etyczne?

Nasza odpowiedź: zależy od tego, co sędzia zrobił z wynikiem i czy był uczciwy wobec stron, a nie od samego faktu użycia AI. Proponujemy cztery pytania kontrolne:

Spójnie z tym Europejska karta etyczna CEPEJ (2018) wymienia m.in. poszanowanie praw podstawowych, przejrzystość i kontrolę użytkownika. W sprawie Oristano, o ile uznać relację za pełną, zawiodłoby nie tyle samo „pytanie chatbota”, ile ewentualny brak jawności i kontroli, i właśnie tego nie rozstrzygnęła ordinanza z Cagliari, bo dotyczyła innej kwestii.

Co czeka prawo i sądy? Trzy scenariusze

To spekulacja, nie prognoza. Opisujemy trzy możliwe kierunki na podstawie obecnych trendów.

Co może stać się normalne za kilka lat?

• Prawdopodobnie normalne: transkrypcja rozpraw, streszczenia akt, wyszukiwanie orzecznictwa z weryfikacją, korekta językowa, tłumaczenia, anonimizacja.
• Prawdopodobnie ujawniane: adnotacja, że przy przygotowaniu uzasadnienia użyto narzędzia AI (dziś w źródłach, które widzieliśmy, brak takiego obowiązku).
• Raczej nie stanie się normalne: przepisywanie rozstrzygnięcia z modelu bez własnej oceny, użycie publicznych chatbotów do poufnych akt, ukrywanie użycia.

Historia daje tu pewną analogię: wyszukiwarki prawnicze, edytory tekstu i tłumacze były kiedyś podejrzane, a dziś są codziennością. Różnica polega na tym, że generatywne modele potrafią wytworzyć rozumowanie, a nie tylko znaleźć lub zapisać tekst. Dlatego granica „pomoc kontra delegacja” prawdopodobnie zostanie, choć będzie się przesuwać.

Jak czytać takie newsy? Sprawdź to sam

Więcej o sprawdzaniu informacji: fact-checking krok po kroku.

FAQ: najczęstsze pytania

Więcej z naszego bloga

Źródła: Interia: włoski sędzia wkleił do wyroku dialog z AI; Wiadomości WP: sąd w Cagliari; Salvis Juribus: AI, sentenza, delega della decisione; Mondo Professionisti: L’IA non manda in fumo la sentenza; CMS: AI e magistrati, limiti, rischi e usi consentiti; Ministero della Giustizia: odpowiedź na interpelację (15.01.2026); EC News: Corte di Giustizia Tributaria di Palermo; Studio Cataldi: caso di Firenze; Leggezero: la prima volta di ChatGPT; Cybersecurity360: sentenze fantasma in Cassazione; Domani: Corte costituzionale colombiana; FedScoop: błędne orzeczenia sędziów federalnych; Judiciary UK: AI Judicial Guidance (04.2025); AI Act, motyw 61; CEPEJ: Europejska karta etyczna; Prawo.pl: AI a orzekanie przez sędziów; Sejm: interpelacja nr 18057. Orzeczenia opisujemy według omówień, nie czytaliśmy ich pełnych tekstów. Oceny prawne, prognozy i etyka to nasza analiza, nie porada prawna.